Een platform of marktplaats uitbaten onder de DSA: plichten naargelang je omvang

Het juridisch kader

De Digital Services Act (DSA), voluit de digitaledienstenverordening, is Verordening (EU) 2022/2065. Ze is in werking getreden op 16 november 2022 en is van toepassing sinds 17 februari 2024. De zorgvuldigheidsverplichtingen staan in hoofdstuk III, artikelen 11 tot 48, en ze zijn opgebouwd in lagen. Elke tussenpersoon heeft de eerste laag; elk type dienst voegt er een laag aan toe. Je eerste opdracht is dus uitzoeken in welke laag je zit.

Op wie de regels van toepassing zijn

De DSA geldt voor tussenhandeldiensten die worden aangeboden aan afnemers die in de EU gevestigd zijn of zich er bevinden, waar de aanbieder ook zit (artikel 2, lid 1). Artikel 3 onderscheidt drie soorten: "mere conduit" (doorgifte of toegang tot een netwerk, zoals een internetprovider), "caching" en "hosting" (informatie opslaan op verzoek van een gebruiker, zoals een clouddienst of een webhost). Een onlineplatform is een hostingdienst die de informatie ook verspreidt bij het publiek, tenzij dat een klein of louter bijkomend kenmerk is van een andere dienst. Een zoekertjessite of een videosite is een platform. Een onlinezoekmachine is een aparte categorie.

Een dienst die geen tussenpersoon is, zoals een webshop die alleen zijn eigen producten verkoopt, valt helemaal buiten de DSA (artikel 2, lid 2).

Laag 1: elke tussenpersoon (artikelen 11 tot 15)

• Contactpunten. Eén elektronisch contactpunt voor de autoriteiten, de Commissie en de digitaledienstenraad (artikel 11), en één voor gebruikers dat niet uitsluitend op geautomatiseerde middelen steunt (artikel 12).
• Wettelijke vertegenwoordiger. Een aanbieder zonder vestiging in de EU die er diensten aanbiedt, wijst er schriftelijk een aan in een lidstaat waar hij actief is. Die vertegenwoordiger kan aansprakelijk worden gesteld voor niet-naleving (artikel 13).
• Algemene voorwaarden. Ze beschrijven elke beperking op wat gebruikers mogen plaatsen, met inbegrip van het moderatiebeleid, algoritmische besluitvorming, menselijke controle en de klachtenprocedure, in duidelijke en eenvoudige taal. Belangrijke wijzigingen meld je aan de gebruikers, en je past de beperkingen zorgvuldig, objectief en evenredig toe (artikel 14).
• Transparantieverslag. Minstens eens per jaar een openbaar, machineleesbaar verslag over contentmoderatie (artikel 15). Micro- en kleine ondernemingen zijn daarvan vrijgesteld, tenzij ze een zeer groot onlineplatform zijn (artikel 15, lid 2).

Elke tussenpersoon moet ook gevolg geven aan bevelen van nationale autoriteiten om op te treden tegen illegale inhoud of om informatie over bepaalde gebruikers te verstrekken (artikelen 9 en 10).

Laag 2: hostingdiensten (artikelen 16 tot 18)

Alle hostingdiensten, groot of klein, moeten een kennisgevings- en actiemechanisme hebben (artikel 16), getroffen gebruikers een motivering geven als ze inhoud verwijderen, beperken of demonetiseren of een account sluiten (artikel 17), en de autoriteiten onmiddellijk inlichten over informatie die een vermoeden doet rijzen van een strafbaar feit dat iemands leven of veiligheid bedreigt (artikel 18). Hoe die regels eruitzien vanuit het standpunt van een rechthebbende, lees je in ons artikel over de DSA als instrument voor merkbescherming.

Laag 3: onlineplatforms (artikelen 19 tot 28)

Artikel 19 is de groottetoets. Deze hele afdeling geldt niet voor platforms die als micro- of kleine onderneming gelden volgens Aanbeveling 2003/361/EG. Volgens die aanbeveling heeft een kleine onderneming minder dan 50 werknemers en een jaaromzet of balanstotaal van hoogstens 10 miljoen euro, en tellen verbonden en partnerondernemingen mee. Een platform dat uit die categorie groeit, behoudt de uitzondering nog twaalf maanden. Twee grenzen: artikel 24, lid 3, de plicht om op verzoek gebruikerscijfers aan de toezichthouder te bezorgen, geldt altijd, en een platform dat als zeer groot is aangewezen, krijgt helemaal geen uitzondering.

Boven die grens moet een platform:

• een gratis intern klachtenafhandelingssysteem aanbieden gedurende minstens zes maanden na elke moderatiebeslissing, met beslissingen onder toezicht van gekwalificeerd personeel en niet uitsluitend geautomatiseerd (artikel 20);
• gebruikers informeren over buitengerechtelijke geschillenbeslechting en te goeder trouw meewerken met een gecertificeerde instantie; wint de gebruiker, dan betaalt het platform de kosten (artikel 21);
• meldingen van betrouwbare flaggers voorrang geven (artikel 22);
• na een waarschuwing gebruikers schorsen die frequent kennelijk illegale inhoud plaatsen, en melders die frequent kennelijk ongegronde meldingen doen, met dat beleid uitgeschreven in de voorwaarden (artikel 23);
• geschillen en schorsingen opnemen in het transparantieverslag, minstens om de zes maanden het gemiddelde aantal maandelijks actieve afnemers in de EU publiceren, en zijn motiveringen doorsturen naar de openbare databank van de Commissie (artikel 24);
• zijn interface niet zo ontwerpen dat gebruikers misleid of gemanipuleerd worden (artikel 25), een regel die wijkt waar de richtlijn oneerlijke handelspraktijken of de AVG al van toepassing is;
• elke advertentie als reclame aanduiden, tonen namens wie ze loopt en wie ervoor betaalde, de belangrijkste targetingparameters uitleggen, en nooit advertenties tonen op basis van profilering met bijzondere categorieën van persoonsgegevens (artikel 26);
• de belangrijkste parameters van zijn aanbevelingssystemen uitleggen in de voorwaarden (artikel 27);
• als het toegankelijk is voor minderjarigen, passende en evenredige maatregelen nemen voor hun privacy, veiligheid en beveiliging, en geen advertenties op basis van profilering tonen aan gebruikers van wie het met redelijke zekerheid weet dat ze minderjarig zijn (artikel 28).

Laag 4: marktplaatsen (artikelen 29 tot 32)

Onlineplatforms waarop consumenten overeenkomsten op afstand sluiten met handelaren, hebben extra plichten, opnieuw met een uitzondering voor micro- en kleine ondernemingen (artikel 29). Ze verzamelen en controleren de identiteitsgegevens van een handelaar voor die aan EU-consumenten mag verkopen, en tonen een deel ervan bij het aanbod (artikel 30). Hun interface moet handelaren toelaten de precontractuele, conformiteits- en productveiligheidsinformatie te geven die het Unierecht vraagt, en ze doen steekproeven in officiële databanken van illegale producten (artikel 31). Vernemen ze dat er een illegaal product verkocht is, dan verwittigen ze de kopers van de afgelopen zes maanden (artikel 32).

Laag 5: zeer grote platforms en zoekmachines (artikelen 33 tot 43)

De bovenste laag geldt voor onlineplatforms en zoekmachines met minstens 45 miljoen gemiddeld maandelijks actieve afnemers in de EU die de Commissie heeft aangewezen (artikel 33). De plichten gaan in vier maanden nadat de aanbieder van de aanwijzing in kennis is gesteld. Ze omvatten een jaarlijkse beoordeling van systeemrisico's en maatregelen om die te beperken (artikelen 34 en 35), een crisisresponsmechanisme (artikel 36), een jaarlijkse onafhankelijke controle op eigen kosten (artikel 37), een aanbevelingsoptie die niet op profilering steunt (artikel 38), een openbaar archief van advertenties (artikel 39), toegang tot gegevens voor toezichthouders en erkende onderzoekers (artikel 40), een onafhankelijke compliancefunctie (artikel 41), verslagen om de zes maanden (artikel 42) en een jaarlijkse toezichtsvergoeding (artikel 43). Hun voorwaarden krijgen ook een beknopte samenvatting en moeten verschijnen in de officiële talen van elke lidstaat waar ze actief zijn (artikel 14, leden 5 en 6).

Normen, gedragscodes en crisisprotocollen (artikelen 44 tot 48)

De Commissie ondersteunt vrijwillige normen, bijvoorbeeld voor het elektronisch indienen van meldingen (artikel 44), en moedigt vrijwillige gedragscodes aan, ook over onlinereclame en toegankelijkheid (artikel 45 tot 47), en crisisprotocollen voor uitzonderlijke situaties die de openbare veiligheid of volksgezondheid raken (artikel 48). Het zijn vrijwillige instrumenten, maar wie ze volgt, kan er zijn zorgvuldigheid mee aantonen.

Handhaving

Elke lidstaat wijst een digitaledienstencoördinator aan (artikel 49) en legt sancties vast, met boetes tot 6 % van de jaarlijkse wereldwijde omzet (artikel 52). Voor zeer grote platforms en zoekmachines kan de Commissie zelf boetes tot 6 % van de wereldwijde omzet opleggen (artikel 74).

In de praktijk

Voorbeeld: een B2B-dienst om bestanden te delen

Een Belgisch SaaS-bedrijf laat zakelijke klanten projectbestanden opslaan en delen met geselecteerde partners. Dat is hosting, maar de bestanden worden niet bij het publiek verspreid, dus het is geen onlineplatform. Het DSA-lijstje is kort: twee contactpunten, voorwaarden die uitleggen welke inhoud niet mag en hoe er gemodereerd wordt, een meldingsmechanisme, motiveringen en de plicht uit artikel 18. Is het een kleine onderneming, dan hoeft het geen jaarlijks transparantieverslag te maken.

Voorbeeld: een groeiende marktplaats

Een Gentse start-up baat een marktplaats uit waar zelfstandige makers meubels aan consumenten verkopen. Met twaalf medewerkers en 3 miljoen euro omzet is het een kleine onderneming, dus de artikelen 20 tot 32 gelden nog niet (behalve artikel 24, lid 3). Het meldingsmechanisme en de motiveringen gelden wel. Na een paar jaar groei valt het bedrijf niet langer onder de definitie van kleine onderneming. Vanaf het verlies van die hoedanigheid heeft het twaalf maanden om het klachtensysteem, de behandeling van betrouwbare flaggers, het misbruikbeleid, de reclameaanduidingen en de volledige controle van handelaren uit artikel 30 op orde te hebben. Het onboardingproces voor handelaren vroeg bouwen is goedkoper dan het achteraf toepassen op duizenden bestaande verkopers.

Stappen voor een platformuitbater

1. Kwalificeer de dienst. Hosting of niet, verspreiding bij het publiek of niet, overeenkomsten op afstand tussen consumenten en handelaren of niet. Schrijf je redenering op.
2. Bepaal je omvang. Tel personeel, omzet en balanstotaal mee van verbonden en partnerondernemingen, en let op de termijn van twaalf maanden nadat je uit de uitzondering groeit.
3. Herschrijf je voorwaarden. Voeg de inhoud van artikel 14 toe: moderatiebeleid, gebruik van geautomatiseerde middelen, menselijke controle, klachtenregels en, voor platforms, het misbruikbeleid van artikel 23, lid 4 en de aanbevelingsparameters van artikel 27.
4. Bouw de workflows. Meldingen ontvangen, beslissen, motiveren, klachten behandelen en (voor platforms) de buitengerechtelijke route. Log alles: dezelfde gegevens voeden je transparantieverslagen.
5. Publiceer je gebruikerscijfers. Onlineplatforms buiten de uitzondering publiceren om de zes maanden hun gemiddeld aantal maandelijks actieve afnemers; alle platforms bezorgen ze op verzoek.
6. Controleer je contracten met verkopers. De voorwaarden van een marktplaats moeten handelaren verplichten om correcte gegevens volgens artikel 30 te bezorgen en bij te werken, en moeten de schorsingsregels weerspiegelen.

Veelgestelde vragen

Moet een klein platform dan helemaal niets doen?

Toch wel. De uitzonderingen in de artikelen 19 en 29 dekken alleen de afdelingen over platforms en marktplaatsen. Lagen 1 en 2 (contactpunten, voorwaarden, het meldingsmechanisme, motiveringen, melding van strafbare feiten) gelden voor elke aanbieder. Kleine aanbieders ontsnappen alleen aan het jaarlijkse transparantieverslag.

Is een reactieveld op mijn website een onlineplatform?

Niet als het een klein en louter bijkomend kenmerk van de hoofddienst is dat niet zonder die dienst gebruikt kan worden, en zolang de integratie geen manier is om de verordening te omzeilen (artikel 3, i)). Een forum dat de hoofdattractie van de site is, is wel een platform.

We zijn niet in de EU gevestigd. Geldt de DSA voor ons?

Ja, als je diensten aanbiedt aan gebruikers in de EU en een wezenlijke band met de Unie hebt, bijvoorbeeld een aanzienlijk aantal gebruikers in een lidstaat of activiteiten die op een lidstaat gericht zijn. Je hebt dan een wettelijke vertegenwoordiger in de EU nodig volgens artikel 13.

Wanneer begint het regime voor zeer grote platforms?

Pas nadat de Commissie de dienst heeft aangewezen, op basis van de gebruikerscijfers die hij publiceert of andere informatie, en vier maanden na de kennisgeving aan de aanbieder. Het cijfer van 45 miljoen kan worden aangepast als de bevolking van de EU verandert (artikel 33, lid 2).

Hoe dit samenhangt

Voor de meeste platforms komt de DSA neer op goed opgestelde voorwaarden en een werkend proces voor meldingen en klachten. We stellen platformvoorwaarden, verkopersovereenkomsten en moderatiebeleid op en toetsen ze als onderdeel van onze dienst commerciële contracten en transacties, met onze Document Studio. Sta je aan de andere kant van de melding, kijk dan naar brand monitoring en online handhaving en onze workflow voor takedowns. Twee verwante onderwerpen komen elders in deze reeks aan bod: kinderen online, in ons artikel over het voorstel voor de KIDS Act en leeftijdsverificatie, en interfaceontwerp, in ons artikel over de Digital Fairness Act.

Overzicht

• Geciteerde bepalingen: Verordening (EU) 2022/2065, artikelen 2, 3, 9 tot 49, 52, 74 en 93; Aanbeveling 2003/361/EG, bijlage, artikel 2.
• Belangrijke data: in werking 16-11-2022; van toepassing 17-02-2024; plichten voor zeer grote platforms vier maanden na de kennisgeving van de aanwijzing.
• In deze reeks: de DSA als instrument voor merkbescherming; de DMA voor zakelijke gebruikers; kinderen online: het voorstel voor een EU KIDS Act en leeftijdsverificatie; de Digital Fairness Act in detail.
• Verder lezen: hoe brand monitoring werkt.