De DMA voor zakelijke gebruikers

Het juridisch kader

De Digital Markets Act (DMA), voluit de digitalemarktenverordening, is Verordening (EU) 2022/1925. Ze is in werking getreden op 1 november 2022 en is van toepassing sinds 2 mei 2023. Ze legt vaste regels op aan een klein aantal zeer grote digitale ondernemingen, de poortwachters. Je hoeft niet te bewijzen dat een praktijk de mededinging op een bepaalde markt schaadt: de opgesomde praktijken zijn als zodanig verboden of verplicht. Voor ondernemingen die van die platforms afhangen, is het een regelboek waarnaar je kunt verwijzen.

Wie een zakelijke gebruiker is

Een zakelijke gebruiker is iedereen die in commerciële of professionele hoedanigheid een kernplatformdienst gebruikt om goederen of diensten aan eindgebruikers aan te bieden (artikel 2, punt 21). Een Belgische webshop die via een grote onlinemarktplaats verkoopt, valt daaronder, net als een appontwikkelaar die via een appwinkel verdeelt. De DMA beschermt zakelijke gebruikers die in de EU gevestigd zijn en eindgebruikers die in de EU gevestigd zijn of er zich bevinden, waar de poortwachter ook gevestigd is (artikel 1, lid 2).

De kernplatformdiensten staan in artikel 2, punt 2: onlinetussenhandelsdiensten (waaronder appwinkels), onlinezoekmachines, onlinesocialenetwerkdiensten, videoplatformdiensten, nummeronafhankelijke interpersoonlijke communicatiediensten (berichtendiensten), besturingssystemen, webbrowsers, virtuele assistenten, cloudcomputingdiensten en onlineadvertentiediensten van een onderneming die een van de andere diensten aanbiedt.

Wie een poortwachter is

Volgens artikel 3 wijst de Commissie een onderneming als poortwachter aan als ze een significante impact heeft op de interne markt, een kernplatformdienst aanbiedt die voor zakelijke gebruikers een belangrijke toegangspoort tot eindgebruikers is, en een verankerde en duurzame positie heeft. Een onderneming wordt vermoed aan die criteria te voldoen als:

• haar jaaromzet in de EU in elk van de laatste drie boekjaren minstens 7,5 miljard euro bedraagt, of haar gemiddelde marktkapitalisatie in het laatste boekjaar minstens 75 miljard euro bedroeg, en ze dezelfde kernplatformdienst in minstens drie lidstaten aanbiedt;
• die dienst minstens 45 miljoen maandelijks actieve eindgebruikers in de EU heeft en minstens 10 000 jaarlijks actieve zakelijke gebruikers die in de EU gevestigd zijn;
• de gebruikersdrempels in elk van de laatste drie boekjaren gehaald werden.

Het aanwijzingsbesluit vermeldt de concrete kernplatformdiensten (artikel 3, lid 9), en de verplichtingen gelden alleen voor die diensten. De poortwachter heeft zes maanden nadat een dienst is opgenomen om zich in regel te stellen (artikel 3, lid 10). De Commissie publiceert de lijst van poortwachters en hun diensten en werkt die bij (artikel 4, lid 3). Kijk die officiële lijst na voor je je tegenover een bepaald platform op de DMA beroept: voor een dienst die er niet op staat, gelden de regels niet.

Artikel 5: verplichtingen die gelden zoals ze geschreven staan

Artikel 5 bevat de verplichtingen waar zakelijke gebruikers het meest rechtstreeks iets aan hebben:

• Geen pariteitsclausules (artikel 5, lid 3). De poortwachter mag je niet beletten dezelfde producten of diensten via andere tussenpersonen of je eigen website aan andere prijzen of voorwaarden aan te bieden.
• Je klanten zelf aanspreken (artikel 5, lid 4). Je mag gratis aanbiedingen communiceren en promoten bij eindgebruikers die je via het platform of op een andere manier hebt verworven, en met hen contracten sluiten, of je daarvoor het platform gebruikt of niet.
• Elders gekochte producten (artikel 5, lid 5). Eindgebruikers moeten inhoud, abonnementen of functies in je app kunnen gebruiken die ze buiten het platform bij jou kochten.
• Recht om te klagen (artikel 5, lid 6). De poortwachter mag je niet beletten of beperken om niet-naleving aan te kaarten bij een overheidsinstantie, ook bij nationale rechters. Rechtmatige klachtenprocedures in je overeenkomst blijven mogelijk.
• Geen koppeling aan diensten van de poortwachter (artikel 5, leden 7 en 8). De poortwachter mag je niet verplichten zijn identificatiedienst, webbrowser-engine of betaaldienst (ook systemen voor in-app-aankopen) te gebruiken, aan te bieden of ermee te interoperen, en mag de toegang tot de ene opgenomen kernplatformdienst niet afhankelijk maken van een registratie bij een andere.
• Prijstransparantie in reclame (artikel 5, leden 9 en 10). Adverteerders en uitgevers kunnen per advertentie dagelijks en gratis informatie vragen over prijzen, vergoedingen en de gebruikte maatstaven.

Artikel 5, lid 2 beperkt bovendien hoe de poortwachter persoonsgegevens van eindgebruikers zonder hun toestemming combineert en over diensten heen gebruikt. Dat beperkt wat hij over jouw klanten te weten komt.

Artikel 6: verplichtingen die nader kunnen worden gespecificeerd

Artikel 6 geldt even rechtstreeks, maar de Commissie kan vastleggen hoe een poortwachter eraan moet voldoen (artikel 8). Voor zakelijke gebruikers tellen vooral deze leden:

• Jouw gegevens zijn geen concurrentiewapen (artikel 6, lid 2). De poortwachter mag niet-openbare gegevens die zakelijke gebruikers of hun klanten genereren of verstrekken, niet gebruiken om met hen te concurreren. Klik-, zoek-, kijk- en spraakgegevens vallen daar uitdrukkelijk onder.
• Alternatieve appdistributie (artikel 6, lid 4). Apps en appwinkels van derden moeten op het besturingssysteem van de poortwachter geïnstalleerd en gebruikt kunnen worden, onder voorbehoud van strikt noodzakelijke en naar behoren gemotiveerde beveiligingsmaatregelen.
• Geen voorkeursbehandeling bij rangschikking (artikel 6, lid 5). De poortwachter mag zijn eigen producten of diensten niet gunstiger rangschikken dan vergelijkbare producten van derden, en moet transparante, billijke en niet-discriminerende voorwaarden toepassen.
• Interoperabiliteit (artikel 6, lid 7). Zakelijke gebruikers en aanbieders van ondersteunende diensten krijgen gratis effectieve interoperabiliteit met dezelfde functies van het besturingssysteem, de hardware en de software die de poortwachter zelf gebruikt.
• Meting van reclame (artikel 6, lid 8). Adverteerders en uitgevers krijgen gratis toegang tot de prestatiemeetinstrumenten van de poortwachter en de gegevens die nodig zijn voor een onafhankelijke verificatie.
• Toegang tot je gegevens (artikel 6, lid 10). Op verzoek en gratis krijg je effectieve, kwalitatief hoogwaardige, permanente en realtime toegang tot geaggregeerde en niet-geaggregeerde gegevens die ontstaan door jouw gebruik van de dienst en de interactie van je klanten met je producten. Persoonsgegevens vallen daar alleen onder als ze rechtstreeks verband houden met dat gebruik en de eindgebruiker ermee heeft ingestemd.
• Billijke toegangsvoorwaarden (artikel 6, lid 12). Voor opgenomen appwinkels, zoekmachines en sociale netwerken moeten de algemene toegangsvoorwaarden billijk, redelijk en niet-discriminerend zijn, en de poortwachter publiceert ze samen met een alternatief geschillenbeslechtingsmechanisme.
• Vertrekken (artikel 6, lid 13). De voorwaarden om de dienst te beëindigen mogen niet onevenredig zijn en moeten zonder overmatige moeite uitgeoefend kunnen worden.

Artikel 7: interoperabiliteit van berichtendiensten

Artikel 7 verplicht een poortwachter met een opgenomen berichtendienst om de basisfuncties ervan, op verzoek en gratis, interoperabel te maken met andere aanbieders die zulke diensten in de EU aanbieden of willen aanbieden. Tekst en bestanden tussen twee gebruikers komen eerst, groepsberichten binnen twee jaar na de aanwijzing, spraak- en videogesprekken binnen vier jaar. De poortwachter publiceert een referentieaanbod en moet een redelijk verzoek binnen drie maanden inwilligen. Dat is vooral van belang als je zelf een berichtendienst hebt of plant.

Bestrijding van ontduiking en handhaving

De poortwachter mag die plichten niet ondermijnen via contractvoorwaarden, technische maatregelen of interfaceontwerp, en mag de dienst niet verslechteren voor zakelijke gebruikers die hun rechten uitoefenen (artikel 13, leden 4 en 6). Is toestemming nodig voor een verwerking van gegevens, dan moet hij zakelijke gebruikers die toestemming rechtstreeks laten verkrijgen, en mag hij het hun niet moeilijker maken dan voor zijn eigen diensten (artikel 13, lid 5).

De handhaving ligt bij de Commissie. Elke zakelijke gebruiker kan de Commissie of een nationale bevoegde autoriteit informeren over een praktijk die onder de DMA valt, al hoeft geen van beide daar gevolg aan te geven (artikel 27). Boetes kunnen oplopen tot 10 % van de wereldwijde omzet, en tot 20 % bij herhaling van dezelfde of een soortgelijke inbreuk (artikel 30). Ook nationale rechters kunnen de DMA toepassen; artikel 39 regelt hun samenwerking met de Commissie en verbiedt hen te beslissen in strijd met een besluit van de Commissie.

In de praktijk

Voorbeeld: een webshop die via een marktplaats verkoopt

Een Belgische producent van keukengerei verkoopt via zijn eigen webshop en via een grote marktplaats die als kernplatformdienst is opgenomen. De voorwaarden van de marktplaats eisen dat de prijs daar nooit hoger ligt dan elders. Is de marktplaats een aangewezen dienst, dan botst die clausule met artikel 5, lid 3. Het bedrijf wil kopers via de marktplaats ook mailen over zijn eigen klantenprogramma. Artikel 5, lid 4 laat toe dat het aanbiedingen promoot bij eindgebruikers die het via het platform heeft verworven, maar voor het gebruik van hun contactgegevens heeft het nog altijd een rechtsgrond volgens de AVG nodig.

Voorbeeld: een appontwikkelaar

Een Vlaamse ontwikkelaar verkoopt een taalcursus als app met een abonnement. Volgens artikel 5, lid 7 kan een aangewezen poortwachter de ontwikkelaar niet verplichten zijn systeem voor in-app-aankopen te gebruiken. Volgens artikel 5, lid 5 moeten gebruikers die op de website van de ontwikkelaar een abonnement namen, dat ook in de app kunnen gebruiken. Volgens artikel 6, lid 10 kan de ontwikkelaar realtime gegevens vragen over hoe gebruikers op het platform met zijn app omgaan. Hij leest de gepubliceerde voorwaarden van de poortwachter grondig, want die bepalen hoe die rechten in de praktijk uitgeoefend worden.

Stappen die je kunt zetten

1. Kijk de officiële lijst na. Ga na of de poortwachter en de concrete kernplatformdienst die je gebruikt, aangewezen zijn. Zo niet, dan helpt de DMA je niet, al kunnen andere regels dat wel.
2. Leg je contract ernaast. Vergelijk je platformvoorwaarden met de artikelen 5 en 6: prijspariteit, beperkingen om klanten te contacteren, verplichte betaal- of logindiensten, gegevensgebruik en beëindiging.
3. Vraag je gegevens schriftelijk op. Formuleer een precies verzoek op grond van artikel 6, lid 10: welke gegevens, in welk formaat, hoe vaak.
4. Documenteer weigeringen. Bewaar e-mails, schermafbeeldingen van interfaces en wijzigingen in de voorwaarden. Ze ondersteunen een melding bij de Commissie of een vordering voor een nationale rechter.
5. Overweeg de interne route. Voor appwinkels, zoekmachines en sociale netwerken moeten de gepubliceerde voorwaarden een alternatief geschillenbeslechtingsmechanisme bevatten (artikel 6, lid 12), en artikel 5, lid 6 garandeert dat je daarnaast nog altijd naar een overheidsinstantie kunt.

Veelgestelde vragen

Kan ik me ook tegenover een kleiner platform op de DMA beroepen?

Nee. De DMA geldt alleen voor aangewezen poortwachters en alleen voor de kernplatformdiensten die in hun aanwijzingsbesluit staan. Kleinere platforms vallen onder andere regels, zoals de digitaledienstenverordening.

Kan ik een poortwachter voor een nationale rechter dagen?

De DMA gaat uit van procedures voor nationale rechters en regelt in artikel 39 hun samenwerking met de Commissie. Of en hoe je schadevergoeding kunt vorderen, hangt af van het nationale procesrecht. Laat je dus adviseren voor je begint.

Moet de poortwachter me persoonsgegevens over mijn klanten geven?

Binnen grenzen. Artikel 6, lid 10 dekt persoonsgegevens die rechtstreeks verband houden met het gebruik dat je klanten op het platform van je producten maken, en alleen als ze met dat delen hebben ingestemd. Voor die gegevens ben je daarna zelf verantwoordelijk volgens de AVG.

Belet de DMA een poortwachter om mijn aanbod te verwijderen wegens inbreukmakende inhoud?

Nee. De DMA regelt de zakelijke relatie. Meldingen over illegale inhoud vallen onder de digitaledienstenverordening, zoals uitgelegd in ons artikel over de DSA als instrument voor merkbescherming.

Hoe dit samenhangt

De DMA maakt van je afhankelijkheid van een groot platform rechten die je kunt inroepen, maar alleen als je contracten en gegevensverzoeken precies zijn. Ons team commerciële contracten en transacties toetst platformvoorwaarden met ons playbook voor contractreview en volgt de rechten die je verwerft op in het register van rechten en verplichtingen. Wil je de gegevens die je via artikel 6, lid 10 krijgt, gebruiken of delen, kijk dan naar datalicenties en datadeling.

Overzicht

• Geciteerde bepalingen: Verordening (EU) 2022/1925, artikelen 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 13, 27, 30, 39 en 54.
• Belangrijke data: in werking 01-11-2022; van toepassing 02-05-2023; de poortwachter moet zich in regel stellen binnen zes maanden nadat een kernplatformdienst in zijn aanwijzingsbesluit is opgenomen.
• In deze reeks: de DSA als instrument voor merkbescherming; plichten van platforms en marktplaatsen onder de DSA.
• Verder lezen: de Europese Data Act.