Financiering voor AI- en digitale projecten: een praktische kaart

Het juridisch kader

Stand van zaken en de teksten

Drie verordeningen dragen het grootste deel van de EU-financiering voor AI- en digitale projecten in de periode 2021-2027. Ze zijn alle drie van kracht en werden meermaals gewijzigd. Lees altijd de recentste geconsolideerde versie; die citeren we hier.

• Programma Digitaal Europa: Verordening (EU) 2021/694 van 29 april 2021 (geconsolideerde versie van 23 december 2025). Het financiert uitrol: digitale capaciteit in gebruik nemen.
• Horizon Europa: Verordening (EU) 2021/695 van 28 april 2021 (geconsolideerde versie van 24 december 2025). Het financiert onderzoek en innovatie, ook via de Europese Innovatieraad (EIC).
• InvestEU: Verordening (EU) 2021/523 van 24 maart 2021 (geconsolideerde versie van 24 december 2025). Het biedt een EU-garantie die leningen, garanties, eigen vermogen en andere financiering van uitvoerende partners dekt (artikel 16).

Twee andere wegen leveren rekenkracht en steun voor chips: de Gemeenschappelijke Onderneming EuroHPC (zie toegang tot Europese rekenkracht) en de chipsverordening (zie Chips Act 2.0 en de Quantum Act).

Het geld zelf wordt verdeeld via werkprogramma's en oproepen. De verordeningen leggen het kader vast: doelstellingen, wie in aanmerking komt, financieringspercentages en IE-regels. De oproepen bepalen de termijnen en de precieze voorwaarden.

Welk programma voor welk project

Je project	Waar zoeken	Vorm
AI, cyberbeveiliging, HPC of halfgeleiders in de Unie uitrollen	Digitaal Europa, specifieke doelstellingen 1 tot 3 en 6 (artikel 3, lid 2)	Vooral aanbesteding, ook subsidies en prijzen (artikel 14, lid 2)
Digitale vaardigheden	Digitaal Europa, specifieke doelstelling 4	Subsidies, ook aan natuurlijke personen
Hulp van een lokale hub om je kmo te digitaliseren	Europese digitale-innovatiehubs (Digitaal Europa, artikel 16)	Diensten
Onderzoek en innovatie met partners	Oproepen van Horizon Europa	Subsidies
Een start-up of kmo die een baanbrekende innovatie opschaalt	EIC Accelerator (Horizon Europa, artikel 48)	Subsidie, gemengde financiering of eigen vermogen
Schuld of eigen vermogen voor innovatie en digitalisering	InvestEU, beleidsonderdeel onderzoek, innovatie en digitalisering (artikel 8, lid 1, b)	Leningen, garanties, eigen vermogen via partners
Rekentijd voor het trainen van AI	AI-fabrieken van EuroHPC	Toegangstijd, in bepaalde gevallen gratis

Digitaal Europa, artikel per artikel

Doelstellingen (artikel 3). Zes specifieke doelstellingen: high-performance computing, artificiële intelligentie, cyberbeveiliging en vertrouwen, geavanceerde digitale vaardigheden, uitrol en interoperabiliteit, en halfgeleiders.

Artificiële intelligentie (artikel 5). Bouwt kerncapaciteit in AI op, ook databronnen en bibliotheken van algoritmen; maakt die toegankelijk voor bedrijven, vooral kmo's en start-ups; versterkt test- en experimenteerfaciliteiten; en steunt commerciële toepassingen. AI-oplossingen en data moeten privacy en beveiliging door ontwerp respecteren en aan het gegevensbeschermingsrecht voldoen. Werkprogramma's leggen ethische eisen vast die in oproepen en subsidieovereenkomsten komen, en de financiering kan bij niet-naleving worden geschorst, beëindigd of verminderd (artikel 5, lid 2).

Veiligheid (artikel 12). Voorstellen kunnen een zelfbeoordeling op veiligheid vragen. Voor acties rond cyberbeveiliging en technologie voor tweeërlei gebruik kan het werkprogramma entiteiten uitsluiten die in de Unie gevestigd zijn maar vanuit derde landen gecontroleerd worden (artikel 12, lid 5). Voor acties rond HPC, AI en halfgeleiders kunnen zulke entiteiten alleen deelnemen als ze aan veiligheidseisen voldoen (artikel 12, lid 6).

Europese digitale-innovatiehubs (artikel 16). Hubs geven bedrijven, vooral kmo's en midcaps, en overheden toegang tot expertise, test- en experimenteerfaciliteiten en thematische diensten rond AI, HPC en cyberbeveiliging (artikel 16, lid 6).

Wie in aanmerking komt en subsidies (artikelen 18 en 19). Juridische entiteiten gevestigd in een lidstaat of een geassocieerd land komen in aanmerking. Natuurlijke personen alleen voor subsidies voor vaardigheden. Werkprogramma's kunnen deelname om veiligheidsredenen of om redenen van strategische autonomie tot lidstaten beperken (artikel 18, lid 4). Subsidies kunnen tot 100% van de subsidiabele kosten dekken, onder voorbehoud van het beginsel van medefinanciering (artikel 19).

Horizon Europa, artikel per artikel

Financieringspercentages (artikel 34). Tot 100% van de subsidiabele kosten, behalve bij innovatieacties: daar tot 70% voor entiteiten met winstoogmerk (100% voor entiteiten zonder winstoogmerk). Het werkprogramma bepaalt het percentage per actie.

Eigendom (artikel 38). Begunstigden zijn eigenaar van de resultaten die ze voortbrengen. Gezamenlijk voortgebrachte resultaten waarvan de bijdragen niet te scheiden zijn, zijn gezamenlijk eigendom. Mede-eigenaars moeten schriftelijk afspraken maken. Tenzij anders afgesproken mag elke mede-eigenaar niet-exclusieve licenties verlenen zonder recht op sublicentie, na voorafgaande kennisgeving en een billijke en redelijke vergoeding aan de anderen. Begunstigden moeten resultaten passend beschermen als dat mogelijk en gerechtvaardigd is.

Exploitatie en verspreiding (artikel 39). Elke begunstigde moet zich maximaal inspannen om zijn resultaten te exploiteren. Hij moet ze zo snel als haalbaar verspreiden, onder voorbehoud van IE-bescherming, veiligheid en rechtmatige belangen. Open toegang tot wetenschappelijke publicaties is verplicht, en open toegang tot onderzoeksdata is de algemene regel, "zo open als mogelijk, zo gesloten als nodig". Andere begunstigden krijgen vooraf bericht van een verspreiding en kunnen bezwaar maken als ze hun belangen aanzienlijk zou schaden (artikel 39, lid 5). Zie ook het beginsel van open wetenschap in artikel 14.

Overdracht en licenties (artikel 40). Resultaten mogen worden overgedragen of in licentie gegeven, ook exclusief, maar de verplichtingen volgen de resultaten. Andere begunstigden krijgen bericht van een overdracht en kunnen bezwaar maken als hun toegangsrechten eronder lijden. Als de subsidieovereenkomst erin voorziet, kan de Commissie bezwaar maken tegen overdrachten of exclusieve licenties aan entiteiten in niet-geassocieerde derde landen die niet stroken met de belangen van de Unie (artikel 40, lid 4).

Toegangsrechten (artikel 41). Partners krijgen royaltyvrij toegang tot elkaars resultaten en achtergrondkennis als ze die nodig hebben voor hun taken, en toegang op billijke en redelijke voorwaarden als ze die nodig hebben om hun eigen resultaten te exploiteren. Vóór de ondertekening melden begunstigden elkaar beperkingen op de toegang tot hun achtergrondkennis (artikel 41, lid 3). Instellingen van de Unie krijgen royaltyvrij toegang tot resultaten voor niet-commercieel beleidsgebruik (artikel 41, lid 9).

EIC Accelerator (artikel 48). Voor afzonderlijke begunstigden: start-ups en kmo's en, in uitzonderlijke gevallen, kleine midcaps, gevestigd in een lidstaat of geassocieerd land. Hij biedt gemengde financiering, steun uitsluitend in de vorm van een subsidie (één keer per begunstigde, tot EUR 2,5 miljoen) en steun uitsluitend in eigen vermogen. Het subsidiedeel mag niet meer bedragen dan 70% van de subsidiabele kosten (artikel 48, lid 9). Voorstellen die de drempels voor excellentie en impact halen, kunnen een excellentiekeurmerk krijgen (artikel 48, lid 7).

InvestEU, artikel per artikel

Beleidsonderdelen (artikel 8). Het onderdeel onderzoek, innovatie en digitalisering dekt O&O, technologieoverdracht, demonstratie en uitrol, het opschalen van innovatieve bedrijven en de digitalisering van de industrie van de Unie. Het kmo-onderdeel dekt toegang tot financiering voor kmo's en kleine midcaps. Voor strategische investeringen in cyberbeveiliging en andere veiligheidsgevoelige projecten leggen de investeringsrichtsnoeren beperkingen op voor ontvangers die gecontroleerd worden door een derde land of entiteiten uit een derde land (artikel 8, lid 3).

Advieshub en portaal (artikelen 25 en 26). De advieshub helpt investeringsprojecten voor te bereiden en te structureren. Via het portaal maken projectpromotoren hun projecten zichtbaar voor investeerders; een vermelding garandeert geen financiering. Uitvoerende partners onderzoeken ook projecten die een soevereiniteitskeurmerk kregen onder de STEP-verordening (artikel 26, lid 5).

In de praktijk

Vertrek van het project, niet van het programma. Onderzoek met partners wijst naar Horizon Europa. Uitrol van AI of cyberbeveiliging wijst naar Digitaal Europa. Opschalen met schuld of eigen vermogen wijst naar InvestEU of de EIC Accelerator. Rekentijd komt van EuroHPC.

Kijk vroeg naar zeggenschap en vestiging. Verschillende oproepen sluiten entiteiten uit die van buiten de Unie gecontroleerd worden, of leggen hun voorwaarden op. Een Belgische dochter van een niet-Europese groep kan in de ene oproep in aanmerking komen en in de volgende uitgesloten zijn. Breng je aandeelhouderschap in kaart voor je tijd in een voorstel steekt.

Schrijf de consortiumovereenkomst vóór het voorstel. Onder Horizon Europa gelden de standaardregels over eigendom, mede-eigendom en toegangsrechten, tenzij je iets anders afspreekt. Leg vooraf de lijsten met achtergrondkennis, de voorwaarden van mede-eigendom, licenties en publicatieprocedures vast. Meld je partners vóór de ondertekening beperkingen op je achtergrondkennis, zoals artikel 41, lid 3, vraagt.

Bescherm voor je publiceert. Plichten inzake open toegang en verspreidingstermijnen kunnen botsen met octrooiaanvragen. Dien eerst in, publiceer daarna. Gebruik de bezwaarprocedure van artikel 39, lid 5, als de geplande publicatie van een partner je resultaten zou schaden.

Denk aan de exit. Wil je het bedrijf misschien verkopen of resultaten buiten de Unie in licentie geven, ga dan na of de subsidieovereenkomst de Commissie een bezwaarrecht geeft (artikel 40, lid 4). Investeerders zullen ernaar vragen.

Een uitgewerkt voorbeeld: een Vlaamse AI-start-up en een universiteit ontwikkelen een model voor medische beeldvorming. Ze dienen een voorstel in bij een oproep van Horizon Europa, met de universiteit als entiteit zonder winstoogmerk aan 100% en de start-up in een innovatieactie aan 70%. Hun consortiumovereenkomst vermeldt de bestaande software van de start-up als achtergrondkennis met toegang alleen voor projecttaken, maakt de start-up eigenaar van het getrainde model, en laat de universiteit publiceren na een nazicht van 45 dagen. Daarna vraagt de start-up de EIC Accelerator aan om op te schalen. Als kmo met private innovatie gebruikt ze gratis rekentijd op een AI-fabriek.

Veelgestelde vragen

Kan een bedrijf van buiten de EU Europese digitale financiering krijgen?

Juridische entiteiten gevestigd in een lidstaat of een geassocieerd land komen in het algemeen in aanmerking. Voor veiligheidsgevoelige acties kunnen werkprogramma's entiteiten die vanuit derde landen gecontroleerd worden, uitsluiten of aan voorwaarden binden (artikel 12 van de verordening Digitaal Europa; artikel 48, lid 2, van de verordening Horizon Europa voor bepaalde steun).

Wie is eigenaar van wat we met een subsidie van Horizon Europa ontwikkelen?

De begunstigde die de resultaten voortbrengt, is er eigenaar van. Gezamenlijk voortgebrachte resultaten die niet te scheiden zijn, zijn gezamenlijk eigendom, en mede-eigenaars moeten schriftelijk afspraken maken (artikel 38).

Is de EIC Accelerator een subsidie of een investering?

Beide zijn mogelijk. Hij biedt vooral gemengde financiering (subsidie plus eigen vermogen), maar ook steun uitsluitend als subsidie tot EUR 2,5 miljoen, één keer per begunstigde, en steun uitsluitend in eigen vermogen.

Levert een excellentiekeurmerk geld op?

Niet op zich. Het erkent een voorstel van hoge kwaliteit en kan elders deuren openen, bijvoorbeeld gratis rekentijd op EuroHPC-machines voor houders van het keurmerk.

Hoe dit samenhangt

Ons team subsidies voor O&O zoekt de juiste oproep voor je project en beheert het dossier, en ons team financiering maakt je klaar voor investeerders. We stellen consortiumovereenkomsten op met Document Studio, ons eigen systeem voor documentanalyse en -opmaak, en toetsen subsidie- en investeringsvoorwaarden met de clausulebibliotheek en risicoanalyse. Voor Belgische stimuli lees je subsidies en fiscale stimuli voor IE in België.

Geciteerde bepalingen: Verordening (EU) 2021/694, artikelen 1, 3, 5, 12, 14, 16, 18 en 19; Verordening (EU) 2021/695, artikelen 14, 34, 38 tot 41 en 48; Verordening (EU) 2021/523, artikelen 8, 16, 25 en 26 (telkens zoals geconsolideerd in december 2025).

Belangrijke data:

• 24 maart 2021: InvestEU-verordening vastgesteld
• 28 april 2021: verordening Horizon Europa vastgesteld
• 29 april 2021: verordening Digitaal Europa vastgesteld
• 2021 tot 2027: programmaperiode van het programma Digitaal Europa (artikel 1)

Verder lezen: toegang tot Europese rekenkracht, Chips Act 2.0 en de Quantum Act, subsidies en fiscale stimuli voor IE in België en overeenkomsten voor technologieoverdracht.