Europese toegankelijkheidsrichtlijn II: websites, apps en e-commerce in de praktijk

Het juridisch kader

De European Accessibility Act, in het Nederlands de toegankelijkheidsrichtlijn, is Richtlijn (EU) 2019/882 van 17 april 2019, bekendgemaakt in het Publicatieblad L 151 van 7 juni 2019. De lidstaten moesten hun nationale regels vaststellen tegen 28 juni 2022 en ze toepassen vanaf 28 juni 2025 (artikel 31). Wat jou bindt, zijn de nationale wetten die de richtlijn omzetten. In België zijn dat verschillende federale en gewestelijke wetten en decreten. Het toepassingsgebied en de uitzonderingen bespreken we in deel I van deze reeks. Dit deel gaat over websites, mobiele apps en e-commerce.

Welke onlinediensten eronder vallen

Artikel 2, lid 2 somt de diensten op die na 28 juni 2025 aan consumenten worden verleend. Voor de meeste ondernemingen met een onlineaanwezigheid tellen er drie:

• E-commercediensten. Artikel 3, punt 30 omschrijft ze als diensten die op afstand, via websites en diensten op mobiele apparaten, langs elektronische weg en op individueel verzoek van een consument worden verleend met het oog op het sluiten van een consumentenovereenkomst. Een webshop, een boekingssite of een app waarin consumenten iets bestellen, valt daaronder.
• Bankdiensten voor consumenten. Artikel 3, punt 28 dekt kredietovereenkomsten, bepaalde beleggingsdiensten, betaaldiensten, diensten verbonden aan een betaalrekening en elektronisch geld, als ze aan consumenten worden verleend.
• E-books en specifieke software. Artikel 3, punt 41 dekt de digitale bestanden van een boek en de software, ook mobiele apps, waarmee je ze opent, doorbladert, leest en gebruikt.

De lijst omvat ook elektronische communicatie, toegang tot audiovisuele mediadiensten en onderdelen van het personenvervoer.

Artikel 2, lid 4 sluit bepaalde inhoud van websites en apps uit: vooraf opgenomen tijdgebonden media en kantoorbestanden die vóór 28 juni 2025 zijn gepubliceerd, onlinekaarten als de essentiële informatie voor navigatie op een toegankelijke digitale manier wordt aangeboden, inhoud van derden die de onderneming niet financiert, ontwikkelt of controleert, en archieven die na 28 juni 2025 niet meer worden bijgewerkt of bewerkt.

De algemene eisen voor elke dienst (bijlage I, afdeling III)

Artikel 4, lid 3 verplicht de diensten om te voldoen aan afdeling III van bijlage I (stads-, voorstads- en regionaal vervoer uitgezonderd) en aan afdeling IV. Afdeling III vraagt de dienstverlener om:

• de producten waarmee de dienst wordt verleend toegankelijk te maken (punt a);
• informatie te geven over hoe de dienst werkt, via meer dan één zintuiglijk kanaal, op een begrijpelijke manier, in een geschikt lettertype met voldoende contrast en met een alternatief voor niet-tekstuele inhoud (punt b);
• websites, met inbegrip van de bijbehorende onlinetoepassingen, en diensten op mobiele apparaten, met inbegrip van mobiele apps, op een consistente en adequate manier toegankelijk te maken door ze waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust te maken (punt c);
• als er ondersteunende diensten zijn (helpdesk, callcenter, technische ondersteuning), daar informatie te geven over de toegankelijkheid en de compatibiliteit met ondersteunende technologie, via toegankelijke communicatiemiddelen (punt d).

De bijkomende eisen per dienst (bijlage I, afdeling IV)

Afdeling IV voegt specifieke regels toe:

• E-commerce (punt g). Geef de informatie over de toegankelijkheid van de verkochte producten en diensten, als de verantwoordelijke marktdeelnemer die informatie aanlevert. Maak identificatie, beveiliging, elektronische handtekening en betaling waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust.
• Bankdiensten voor consumenten (punt e). Identificatiemethoden, elektronische handtekeningen, beveiliging en betaaldiensten moeten waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust zijn. De informatie moet begrijpelijk zijn zonder het niveau B2 (hoger gemiddeld) van het Gemeenschappelijk Europees Referentiekader voor Talen van de Raad van Europa te overschrijden.
• E-books (punt f). Gesynchroniseerde tekst en audio als een e-book audio bevat, bestanden die ondersteunende technologie niet hinderen, toegankelijke navigatie en lay-out, alternatieve weergaven, metadata over de toegankelijkheidskenmerken, en digitaal rechtenbeheer dat toegankelijkheidsfuncties niet blokkeert.

Waar die afdelingen een functie niet regelen, gelden de functionele prestatiecriteria van afdeling VII, zoals minstens één bedieningswijze waarvoor je geen zicht nodig hebt.

Informatieplicht en algemene voorwaarden

Artikel 13, lid 2 verplicht dienstverleners om de nodige informatie op te stellen volgens bijlage V en uit te leggen hoe hun diensten aan de toegankelijkheidseisen voldoen. Die informatie is openbaar, schriftelijk en mondeling beschikbaar, en toegankelijk voor personen met een handicap. Je bewaart ze zolang de dienst bestaat.

Bijlage V zegt waar: in de algemene voorwaarden of een gelijkwaardig document. Naast de consumenteninformatie uit Richtlijn 2011/83/EU bevat ze, waar van toepassing, een algemene beschrijving van de dienst in toegankelijke formaten, uitleg over hoe de dienst werkt, en hoe aan de eisen van bijlage I wordt voldaan.

Artikel 13 vraagt verder procedures om conform te blijven als de dienst verandert, corrigerende maatregelen en een onmiddellijke melding aan de bevoegde autoriteiten bij non-conformiteit, en medewerking als die autoriteiten erom vragen.

Onevenredige last en micro-ondernemingen

Artikel 14 beperkt de eisen als naleving de fundamentele aard van de dienst zou wijzigen of een onevenredige last zou opleggen. De marktdeelnemer beoordeelt dat aan de hand van de criteria in bijlage VI, documenteert het en bewaart de resultaten vijf jaar na de laatste verlening van de dienst. Een dienstverlener die zich op een onevenredige last beroept, herhaalt de beoordeling bij een wijziging van de dienst, op vraag van de autoriteit en in elk geval minstens om de vijf jaar (artikel 14, lid 5), en brengt de autoriteit op de hoogte (artikel 14, lid 8). Wie financiering krijgt om de toegankelijkheid te verbeteren, kan dat argument niet inroepen (artikel 14, lid 6).

Artikel 4, lid 5 stelt micro-ondernemingen die diensten verlenen vrij van de eisen. Volgens artikel 3, punt 23 is dat een onderneming met minder dan 10 personen en een jaaromzet of balanstotaal van niet meer dan 2 miljoen euro.

Normen: EN 301 549

Volgens artikel 15 worden diensten die voldoen aan geharmoniseerde normen waarvan de referenties in het Publicatieblad zijn bekendgemaakt, vermoed aan de toegankelijkheidseisen te voldoen, voor zover die normen ze dekken. De Commissie moest zulke normen aanvragen. Kijk in het Publicatieblad of er al een referentie onder de toegankelijkheidsrichtlijn is bekendgemaakt voor je op een vermoeden rekent.

Voor websites en apps van de overheid bestaat er wel een referentie. Uitvoeringsbesluit (EU) 2021/1339 van de Commissie van 11 augustus 2021 vermeldt EN 301 549 V3.2.1 (2021-03), "Accessibility requirements for ICT products and services", als geharmoniseerde norm onder de richtlijn webtoegankelijkheid. Die verving V2.1.2 (2018-08) vanaf 12 februari 2022. De toegankelijkheidsrichtlijn zelf noemt geen versie van de norm. Gebruik je EN 301 549 als maatstaf in een contract, vermeld dan de versie.

De overheid: de richtlijn webtoegankelijkheid

Richtlijn (EU) 2016/2102 geldt voor de websites en mobiele apps van overheidsinstanties. Artikel 4 vraagt dat ze waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust zijn. Artikel 7 vraagt een gedetailleerde toegankelijkheidsverklaring, een feedbackmechanisme en een link naar de handhavingsprocedure. De regels gelden voor nieuwe websites sinds 23 september 2019, voor alle websites sinds 23 september 2020 en voor mobiele apps sinds 23 juni 2021 (artikel 12, lid 3). Bouw je websites of apps voor een overheid, dan komen die plichten via het contract bij jou terecht.

Overgang en handhaving

Artikel 32, lid 1 laat dienstverleners producten die ze vóór 28 juni 2025 rechtmatig gebruikten voor soortgelijke diensten, verder gebruiken tot 28 juni 2030. Dienstenovereenkomsten die vóór 28 juni 2025 zijn gesloten, mogen ongewijzigd doorlopen tot ze aflopen, maar niet langer dan vijf jaar na die datum. Die overgang gaat over producten en bestaande contracten. Ze stelt de eisen voor een website of app als zodanig niet uit.

Consumenten en organisaties met een rechtmatig belang kunnen naar de rechter of de bevoegde administratieve instanties stappen (artikel 29). De sancties zijn nationaal en houden rekening met de ernst en het aantal getroffen personen (artikel 30). Autoriteiten controleren diensten en volgen klachten op (artikel 23).

In de praktijk

Een webshop. Een Belgische meubelverkoper met 40 werknemers verkoopt online. Productpagina's, filters, winkelmandje, account aanmaken en afrekenen moeten werken met een toetsenbord en een schermlezer, voldoende contrast hebben en tekstalternatieven bieden voor productfoto's. Geeft de fabrikant toegankelijkheidsinformatie over een product, dan toont de shop die (bijlage I, afdeling IV, punt g, i). De betaalstap is meestal een plug-in van een derde, maar hoort bij de dienst. De shop heeft dus een betaalprovider nodig met een toegankelijke flow. De algemene voorwaarden krijgen een toegankelijkheidsparagraaf volgens bijlage V.

Een bankapp. Een kredietverstrekker vernieuwt zijn app. Inloggen, sterke authenticatie, elektronisch ondertekenen en betalen moeten waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust zijn. De kredietinformatie in de app mag niet complexer zijn dan niveau B2. Juridische en productteams testen dus ook hun teksten.

Een verkoper van e-books. Een uitgever verkoopt e-books via een eigen platform en leesapp. De bestanden mogen schermlezers niet blokkeren en de metadata beschrijven de toegankelijkheidskenmerken. Het digitaal rechtenbeheer mag voorlezen of andere toegankelijkheidsfuncties niet uitschakelen.

Contracten met webbureaus en SaaS-leveranciers

De plicht ligt bij de dienstverlener, ook als anderen de dienst bouwen of draaien. Geef ze dus door in de contracten:

• Eisen. Neem de norm op als aanvaardingscriterium, bijvoorbeeld EN 301 549 V3.2.1 (2021-03) voor web- en app-inhoud, en vermeld de punten van bijlage I die voor jouw dienst gelden.
• Aanvaardingstests. Neem toegankelijkheid op in de aanvaarding, met manuele tests met ondersteunende technologie en niet alleen automatische scans.
• Wijzigingsbeheer. Elke release behoudt het bereikte niveau. Dat sluit aan bij artikel 13, lid 3.
• Componenten van derden. Betaling, chat, cookiebanners en videospelers horen bij de dienst. Vraag je SaaS-leveranciers om hun eigen conformiteitsinformatie en een remedie als die niet klopt.
• Informatie en medewerking. De leverancier bezorgt binnen een vaste termijn wat je nodig hebt voor de informatie van bijlage V en voor vragen van autoriteiten.
• Remedies. Herstel binnen afgesproken termijnen, op kosten van de leverancier als hij onder de afgesproken norm leverde, en een vrijwaring voor nationale sancties die door zijn tekortkoming ontstaan.

Stappen

1. Leg je consumentendiensten naast artikel 2, lid 2, en toets of je een micro-onderneming bent.
2. Laat website en apps doorlichten op EN 301 549, met inbegrip van afrekenen, inloggen en betalen.
3. Neem de informatie van bijlage V op in je voorwaarden, in een toegankelijk formaat.
4. Beroep je je op artikel 14, documenteer dan de beoordeling volgens bijlage VI en noteer de herziening na vijf jaar.
5. Gebruik de nieuwe clausules in elke nieuwe bestelling en bij elke verlenging.
6. Wijs iemand aan voor klachten en contact met de autoriteiten.

Veelgestelde vragen

Onze website is louter informatief. Valt die eronder?

De toegankelijkheidsrichtlijn dekt specifieke diensten, zoals e-commerce, bankdiensten en vervoer. Volgens artikel 3, punt 30 gaat e-commerce over diensten op afstand op verzoek van een consument, met het oog op een consumentenovereenkomst. Een website die alleen informeert en waarlangs je geen overeenkomst kunt sluiten, valt niet onder die definitie. Zodra consumenten er iets kunnen bestellen of boeken, valt dat deel er wel onder.

Maakt een toegankelijkheidsplug-in of overlay ons conform?

De richtlijn legt eisen op aan het resultaat. Van geen enkel hulpmiddel wordt vermoed dat het dat resultaat haalt. Test de site zelf tegen de norm.

Kunnen we de overgangsperiode tot 2030 voor onze website gebruiken?

Artikel 32, lid 1 gaat over producten waarmee een dienst wordt verleend en over contracten die vóór 28 juni 2025 zijn gesloten. Het is geen algemeen uitstel voor websites en apps.

Hoe dit samenhangt

Toegankelijkheid komt vaak in dezelfde doorlichting aan bod als cookies en tracking, die we bespreken in je website doorlichten op GDPR. Het toepassingsgebied van de richtlijn en de uitzonderingen staan in deel I van deze reeks. We stellen contracten met webbureaus, ontwikkelaars en SaaS-leveranciers met toegankelijkheidsclausules op en onderhandelen erover binnen commerciële contracten en transacties. Contractreview toetst bestaande leveranciersvoorwaarden clausule per clausule, en Document Studio, ons eigen systeem voor documentanalyse en -opmaak, bereidt de aangepaste voorwaarden en de tekst voor bijlage V voor.

Aangehaalde bepalingen. Richtlijn (EU) 2019/882: artikelen 2, leden 2 en 4, 3, punten 23, 28, 30 en 41, 4, leden 3 en 5, 13, 14, 15, 23, 29, 30, 31 en 32, bijlage I, afdelingen III, IV en VII, bijlagen V en VI. Richtlijn (EU) 2016/2102: artikelen 4, 7 en 12. Uitvoeringsbesluit (EU) 2021/1339.

Belangrijke data. 23 september 2019, 23 september 2020 en 23 juni 2021: websites en apps van de overheid. 12 februari 2022: EN 301 549 V2.1.2 (2018-08) vervangen door V3.2.1 (2021-03). 28 juni 2025: de toegankelijkheidsrichtlijn is van toepassing. 28 juni 2030: einde van de overgang voor producten die al in gebruik waren en voor oudere dienstenovereenkomsten.

Verder lezen. Europese toegankelijkheidsrichtlijn I: toepassingsgebied en uitzonderingen · Je website doorlichten op GDPR · SaaS-overeenkomsten