De Europese verordening mediavrijheid voor uitgevers en platformen

Het juridisch kader

De Europese verordening mediavrijheid (European Media Freedom Act, EMFA) is Verordening (EU) 2024/1083 van 11 april 2024. Ze verscheen op 17 april 2024 in het Publicatieblad en trad in werking op 7 mei 2024. Als verordening geldt ze rechtstreeks in elke lidstaat, zonder omzetting. Ze legt gemeenschappelijke regels vast voor de interne markt voor mediadiensten en richt de Europese Raad voor mediadiensten op, met bescherming van de onafhankelijkheid en de pluriformiteit van mediadiensten (artikel 1, lid 1). Ze laat onder meer de Digital Services Act, de Digital Markets Act, de platform-to-businessverordening (EU) 2019/1150 en de AVG onverlet (artikel 1, lid 2).

Toepassingsdata

De verordening geldt vanaf 8 augustus 2025, met uitzonderingen (artikel 29):

• Artikel 3 (recht van afnemers op pluriforme media-inhoud) vanaf 8 november 2024.
• Artikel 4, leden 1 en 2, artikel 6, lid 3, de artikelen 7 tot 13 (nationale toezichthouders en de Raad) en artikel 28 vanaf 8 februari 2025.
• De artikelen 14 tot 17 (samenwerking tussen toezichthouders) vanaf 8 mei 2025.
• Artikel 20 (het media-aanbod aanpassen op toestellen) vanaf 8 mei 2027.

De transparantieplicht van artikel 6, lid 1, de platformprocedure van artikel 18, de regels over publieksmetingen en die over overheidsreclame gelden dus sinds 8 augustus 2025.

Op wie is ze van toepassing?

De definities staan in artikel 2.

• Aanbieders van mediadiensten. Wie beroepsmatig een mediadienst aanbiedt en de redactionele verantwoordelijkheid draagt voor de keuze en de organisatie van de inhoud (artikel 2, punt 2). Een mediadienst is een dienst waarvan het hoofddoel, of een afsplitsbaar deel ervan, bestaat in het aanbieden van programma's of perspublicaties aan het grote publiek, onder redactionele verantwoordelijkheid, om te informeren, te onderhouden of te onderwijzen (artikel 2, punt 1). Overweging 9 noemt radio- en televisie-uitzendingen, audiovisuele mediadiensten op aanvraag, audiopodcasts en perspublicaties, en rekent ook freelancers mee.
• Aanbieders van zeer grote onlineplatformen die zijn aangewezen op grond van artikel 33, lid 4, van de Digital Services Act (artikel 2, punt 10).
• Fabrikanten, ontwikkelaars en importeurs van toestellen en gebruikersinterfaces die de toegang tot mediadiensten met programma's regelen, zoals het menu van een smart-tv (artikel 2, punt 14, en artikel 20).
• Aanbieders van systemen voor publieksmeting (artikel 2, punt 16, en artikel 24).
• Overheidsinstanties of -entiteiten die overheidsgeld besteden aan overheidsreclame of aan leverings- en dienstencontracten met media of platformen (artikel 2, punten 18 en 19, en artikel 25). Dat gaat om nationale en lokale overheden, toezichthouders en entiteiten die zij controleren.

Overweging 9 trekt ook de grenzen. Door gebruikers gegenereerde inhoud is geen mediadienst, tenzij het om een beroepsactiviteit gaat die normaal tegen vergoeding wordt verricht. Bedrijfscommunicatie en promotiemateriaal vallen erbuiten, net als websites waar inhoud bijkomstig is, zoals productinformatie.

Plichten van aanbieders van mediadiensten (artikel 6)

Elke aanbieder van mediadiensten maakt actuele informatie gemakkelijk en rechtstreeks toegankelijk over (artikel 6, lid 1):

1. zijn juridische naam en contactgegevens;
2. zijn rechtstreekse of onrechtstreekse eigenaars met aandelenbelangen die hen invloed geven op de werking en de strategische besluitvorming, inclusief eigendom van een staat of een overheidsinstantie;
3. zijn uiteindelijk begunstigden in de zin van Richtlijn (EU) 2015/849;
4. het totale jaarbedrag aan overheidsgeld voor overheidsreclame dat hij ontvangt, en het totale jaarbedrag aan advertentie-inkomsten van overheden of entiteiten uit derde landen.

De lidstaten zorgen voor nationale databanken over media-eigendom met die gegevens (artikel 6, lid 2). Artikel 6, lid 1, kent geen drempel naar grootte.

Sinds 8 februari 2025 moeten aanbieders van nieuws en actualiteiten de maatregelen nemen die zij passend achten om de onafhankelijkheid van redactionele beslissingen te waarborgen. Die maatregelen moeten ervoor zorgen dat redactionele beslissingen vrij kunnen worden genomen binnen de vastgelegde redactionele lijn, en dat belangenconflicten die de nieuwsvoorziening kunnen raken, worden bekendgemaakt (artikel 6, lid 3).

Bescherming van mediabedrijven (artikelen 3 tot 5)

Lidstaten mogen zich niet mengen in redactionele beslissingen (artikel 4, lid 2). Artikel 4, lid 3, beschermt journalistieke bronnen en vertrouwelijke communicatie tegen gedwongen bekendmaking, huiszoekingen, bewaking en indringende bewakingssoftware. Uitzonderingen zijn beperkt: ze vergen een wettelijke basis, evenredigheid en toestemming van een rechter of onafhankelijke instantie (artikel 4, leden 4 en 5). Artikel 5 beschermt de onafhankelijkheid en de financiering van de publieke omroep.

Inhoud op zeer grote onlineplatformen (artikel 18)

Artikel 18 is voor uitgevers de belangrijkste bepaling. Het werkt in stappen.

1. Verklaring. Het platform biedt een functie waarmee een afnemer verklaart dat hij een aanbieder van mediadiensten is, artikel 6, lid 1, naleeft, redactioneel onafhankelijk is van lidstaten, politieke partijen en derde landen, onder toezicht staat van een regulator of zich aansluit bij een breed erkend zelfreguleringsmechanisme voor redactionele normen, en geen door AI gegenereerde inhoud aanbiedt zonder menselijke controle of redactioneel toezicht. Hij geeft ook een e-mailadres en de contactgegevens van zijn toezichthouder (artikel 18, lid 1). Bij redelijke twijfel over het toezicht vraagt het platform bevestiging aan die toezichthouder of dat zelfreguleringsorgaan.
2. Ontvangst. Het platform maakt de verklaarde gegevens openbaar, behalve de contactgegevens (artikel 18, lid 2), bevestigt de ontvangst en laat zonder onnodige vertraging weten of het de verklaring aanvaardt of weigert (artikel 18, lid 3).
3. Eerst de motivering. Wil het platform zijn dienst opschorten voor inhoud van een aanbieder die een verklaring indiende, of de zichtbaarheid ervan beperken omdat die inhoud strijdig zou zijn met zijn voorwaarden, dan bezorgt het eerst een motivering op grond van artikel 4, lid 1, van Verordening (EU) 2019/1150 en artikel 17 van de Digital Services Act. De aanbieder krijgt 24 uur om te reageren, of korter in een crisis in de zin van artikel 36, lid 2, van de Digital Services Act. Daarna meldt het platform zijn beslissing zonder onnodige vertraging (artikel 18, lid 4).
4. Uitzonderingen. Dit geldt niet voor maatregelen op grond van de artikelen 28, 34 en 35 van de Digital Services Act, artikel 28 ter van de richtlijn audiovisuele mediadiensten of Unierecht over illegale inhoud.
5. Voorrang voor klachten. Klachten van mediabedrijven worden met voorrang en zonder onnodige vertraging behandeld (artikel 18, lid 5).
6. Dialoog, bemiddeling en rapportering. Wordt inhoud herhaaldelijk zonder voldoende grond beperkt, dan voert het platform op verzoek een dialoog te goeder trouw; de aanbieder kan de Raad om een advies vragen (artikel 18, lid 6). Na een geweigerde verklaring of een mislukte dialoog staan bemiddeling of buitengerechtelijke geschillenbeslechting open (artikel 18, lid 7). Het platform publiceert jaarlijks cijfers over beperkingen, de ingeroepen bepalingen uit zijn voorwaarden, dialogen en geweigerde of ongeldig verklaarde verklaringen (artikel 18, lid 8).

De Raad organiseert daarnaast een gestructureerde dialoog tussen platformen, media en het maatschappelijk middenveld (artikel 19).

Toestellen, concentraties, publieksmetingen en overheidsreclame

• Toestellen (artikel 20, vanaf 8 mei 2027). Gebruikers moeten de configuratie en standaardinstellingen van toestellen en interfaces die de toegang tot mediadiensten met programma's regelen, gemakkelijk kunnen wijzigen. Fabrikanten, ontwikkelaars en importeurs bouwen die functie in en houden de visuele identiteit van mediabedrijven duidelijk zichtbaar (artikel 20).
• Nationale maatregelen en mediaconcentraties (artikelen 21 tot 23). Nationale maatregelen die de mediapluriformiteit kunnen raken, moeten gerechtvaardigd en evenredig zijn, met beroep bij een onafhankelijke instantie (artikel 21). Lidstaten moeten regels hebben om concentraties op de mediamarkt te beoordelen die een aanzienlijke impact kunnen hebben op pluriformiteit en redactionele onafhankelijkheid, via voorafgaande aanmelding of bevoegdheden om informatie op te vragen. Die beoordeling staat los van het mededingingsrecht en de concentratiecontrole (artikel 22).
• Publieksmetingen (artikel 24). Meetsystemen moeten transparant, onpartijdig, inclusief, evenredig, niet-discriminerend, vergelijkbaar en verifieerbaar zijn. Aanbieders van eigen systemen, die geen via zelfregulering afgesproken sectornormen volgen, geven mediabedrijven, adverteerders en gemachtigde derden gratis informatie over hun methode, laten die jaarlijks onafhankelijk auditen en bezorgen een mediabedrijf op verzoek zijn eigen resultaten, ook niet-geaggregeerde gegevens (artikel 24).
• Overheidsreclame (artikel 25). Overheidsgeld voor reclame, en leverings- of dienstencontracten met media of platformen, wordt toegekend volgens vooraf bekendgemaakte criteria en via open procedures. Overheden publiceren jaarlijks wie ze betaalden, waar nodig de groep waartoe die behoort, en de bedragen. Lidstaten mogen lokale overheden van entiteiten met minder dan 100.000 inwoners vrijstellen van het vermelden van die groep (artikel 25).

Toezichthouders en de AVMD-richtlijn

De nationale toezichthouders die zijn aangewezen op grond van artikel 30 van de richtlijn audiovisuele mediadiensten 2010/13/EU passen de samenwerkingsregels toe (artikel 7). De Raad vervangt de Europese Groep van regulerende instanties voor audiovisuele mediadiensten (ERGA) (artikel 8, lid 2), en artikel 28 schrapt artikel 30 ter van die richtlijn. De Commissie evalueert de verordening uiterlijk op 8 augustus 2028 (artikel 27).

In de praktijk

Een regionale nieuwsuitgever met een website en een nieuwsbrief is een aanbieder van mediadiensten. Op zijn pagina "Over ons" horen zijn juridische naam, de eigenaars met invloed, de uiteindelijk begunstigden en de jaarlijkse inkomsten uit overheidsreclame. Heeft een lokale overheid aandelen, dan staat dat er ook. Op een zeer groot platform kan hij een verklaring op grond van artikel 18 indienen. Wil het platform daarna het bereik van een artikel beperken wegens strijdigheid met de voorwaarden, dan krijgt de uitgever eerst de motivering en 24 uur om te reageren.

Een podcastnetwerk dat shows maakt onder eigen redactionele controle valt er volgens overweging 9 ook onder. In de contracten met presentatoren en freelance producers zet je best wie de redactionele verantwoordelijkheid draagt, want daar draait de definitie om.

Een consumentenmerk met een lifestyleblog over zijn eigen producten is meestal geen aanbieder van mediadiensten: overweging 9 sluit bedrijfscommunicatie en promotiemateriaal uit. Het kan zich dus niet op artikel 18 beroepen.

Een stad met 80.000 inwoners die campagnes koopt in lokale kranten, werkt met vooraf bekendgemaakte criteria en rapporteert jaarlijks over haar uitgaven. Haar lidstaat mag haar vrijstellen van het vermelden van de groep, niet van de rest.

Contracten en praktische stappen

• Uitgevers. Publiceer de gegevens van artikel 6, lid 1, en werk ze bij na elke wijziging in het aandeelhouderschap. Leg de maatregelen van artikel 6, lid 3, vast, bijvoorbeeld in een redactiestatuut en een procedure voor belangenconflicten. Bereid de verklaring van artikel 18 voor en volg het opgegeven e-mailadres op: 24 uur is kort.
• Investeerders en overnames. Aandeelhouders met invloed worden bij naam vermeld. Een aandeelhoudersovereenkomst mag geen zeggenschap over afzonderlijke redactionele beslissingen geven die de onafhankelijkheidsmaatregelen ondergraaft. Hou bij een mediadeal rekening met een nationale pluriformiteitstoets naast de concentratiecontrole.
• Platformen. Zeer grote platformen hebben voorwaarden en werkprocessen nodig voor verklaringen, voorafgaande motivering, klachten met voorrang en de jaarlijkse rapportering.
• Reclame en metingen. Neem rechten op informatie over de methode, audit en toegang tot gegevens op in contracten met aanbieders van eigen meetsystemen.
• Fabrikanten van toestellen. Ontwerp de instellingen van artikel 20 in producten die vanaf 8 mei 2027 op de markt komen.

Veelgestelde vragen

Is een influencer een aanbieder van mediadiensten?

Niet automatisch. De definitie vraagt een beroepsactiviteit waarbij je programma's of perspublicaties aanbiedt onder redactionele verantwoordelijkheid. Overweging 9 sluit door gebruikers gegenereerde inhoud uit, tenzij het een beroepsactiviteit is die normaal tegen vergoeding wordt verricht. Het hangt af van de feiten.

Moet een platform onze inhoud online houden na een verklaring op grond van artikel 18?

Nee. Het kan inhoud die strijdig is met zijn voorwaarden nog altijd beperken. Wat verandert, is de procedure: eerst de motivering, 24 uur om te reageren, klachten met voorrang en, bij herhaalde onterechte beperkingen, een dialoog. Maatregelen tegen illegale inhoud en op grond van de plichten van het platform onder de Digital Services Act rond minderjarigen en systeemrisico's vallen erbuiten.

Zijn kleine uitgevers vrijgesteld van de transparantie over eigendom?

Artikel 6, lid 1, kent geen drempel. De enige vrijstelling naar grootte geldt voor kleine lokale overheden bij de rapportering over overheidsreclame (artikel 25, lid 2).

Vervangt de verordening de concentratiecontrole?

Nee. Artikel 22 vraagt een aparte toets aan de mediapluriformiteit. Een mediadeal kan beide nodig hebben.

Hoe dit samenhangt

Media- en platformcontracten zijn in de eerste plaats commerciële contracten: zie ons overzicht van commerciële contracten. Voor mediatransacties legt onze gids over M&A due diligence het onderzoek uit, en geschillen over inhoud op platformen lopen vaak samen met online merkbescherming. We stellen aandeelhouders-, distributie- en platformovereenkomsten op of lezen ze na binnen commerciële contracten en transacties, en begeleiden mediadeals binnen M&A en due diligence. Contractreview toetst bestaande voorwaarden clausule per clausule en Document Studio maakt de nieuwe teksten op; een advocaat kijkt elk resultaat na.

Kort samengevat

Aangehaalde bepalingen. Verordening (EU) 2024/1083, artikelen 1 tot 8, 18 tot 25, 27 tot 29 en overweging 9; Richtlijn 2010/13/EU, artikelen 28 ter en 30.

Belangrijke data. In werking op 7 mei 2024. Artikel 3 vanaf 8 november 2024. Artikel 4, leden 1 en 2, artikel 6, lid 3, de artikelen 7 tot 13 en artikel 28 vanaf 8 februari 2025. De artikelen 14 tot 17 vanaf 8 mei 2025. De rest vanaf 8 augustus 2025, behalve artikel 20 vanaf 8 mei 2027. Eerste evaluatie uiterlijk op 8 augustus 2028.

Teksten. Verordening (EU) 2024/1083; Richtlijn 2010/13/EU.

Verder lezen. Een platform of marktplaats uitbaten onder de DSA, commerciële contracten, M&A due diligence, online merkbescherming.