AI voor algemene doeleinden: praktijkcodes, richtsnoeren en normen

Het juridisch kader

De regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden staan in hoofdstuk V van de AI-verordening, Verordening (EU) 2024/1689, de artikelen 51 tot 56. Hoofdstuk V geldt sinds 2 augustus 2025 (artikel 113, punt b)). Modellen die vóór die datum in de handel zijn gebracht, moeten uiterlijk op 2 augustus 2027 in orde zijn (artikel 111, lid 3). De bevoegdheid van de Commissie om aanbieders van zulke modellen te beboeten, in artikel 101, geldt vanaf 2 augustus 2026, de algemene toepassingsdatum. De digitale omnibus inzake AI, Verordening (EU) 2026/1744, wijzigde artikel 56, lid 6, en artikel 50, lid 7, over de beoordeling van praktijkcodes. De geconsolideerde tekst van 27 juli 2026 bevat die wijzigingen.

Wie valt eronder

Een AI-model voor algemene doeleinden is een model dat "een aanzienlijk algemeen karakter vertoont" en "in staat is op competente wijze een breed scala aan verschillende taken uit te voeren", en dat in allerlei systemen verderop in de keten kan worden ingebouwd (artikel 3, punt 63). Modellen die alleen dienen voor onderzoek, ontwikkeling of prototyping vóór ze in de handel komen, vallen erbuiten.

De plichten liggen bij de aanbieder van het model: wie het ontwikkelt of laat ontwikkelen en het onder eigen naam of merk in de handel brengt (artikel 3, punt 3). Een bedrijf dat een toepassing bouwt op het model van een ander is een aanbieder verder in de AI-waardeketen (artikel 3, punt 68). Het neemt de plichten voor het model niet over, maar is wel aanbieder van zijn eigen AI-systeem.

De plichten, artikel per artikel

• Artikel 51: systeemrisico. Een model heeft een systeemrisico als het capaciteiten met een grote impact heeft of als de Commissie het als zodanig aanwijst. Die capaciteiten worden vermoed als de cumulatieve rekenkracht voor de training meer dan 10^25 zwevendekommabewerkingen bedraagt (artikel 51, lid 2). De Commissie kan die drempel bij gedelegeerde handeling aanpassen (artikel 51, lid 3).
• Artikel 52: kennisgeving. Een aanbieder van wie het model de drempel haalt, meldt dat binnen twee weken aan de Commissie. Hij mag aanvoeren dat het model bij uitzondering geen systeemrisico vertoont. De Commissie publiceert een lijst van modellen met systeemrisico (artikel 52, lid 6).
• Artikel 53: alle aanbieders. Vier plichten: technische documentatie voor het AI-bureau en de autoriteiten (bijlage XI); informatie voor aanbieders verderop in de keten, zodat die de mogelijkheden en beperkingen van het model begrijpen (bijlage XII); een beleid om het EU-auteursrecht na te leven, met respect voor een voorbehoud van rechten onder artikel 4, lid 3, van Richtlijn (EU) 2019/790; en een publieke samenvatting van de trainingsdata, volgens het sjabloon van het AI-bureau.
• Uitzondering voor open source. Modellen die onder een vrije en opensourcelicentie worden vrijgegeven, met publieke gewichten, architectuur en gebruiksinformatie, zijn vrijgesteld van de documentatieplichten van artikel 53, lid 1, punten a) en b) (artikel 53, lid 2), en van de gemachtigde (artikel 54, lid 6). Het auteursrechtbeleid en de samenvatting van de trainingsdata blijven wel verplicht. De uitzondering geldt nooit voor modellen met systeemrisico.
• Artikel 54: gemachtigde. Aanbieders die buiten de EU gevestigd zijn, stellen vóór ze een model op de EU-markt brengen bij schriftelijk mandaat een gemachtigde in de EU aan.
• Artikel 55: modellen met systeemrisico. Bovenop de artikelen 53 en 54: modelevaluatie met adversariële tests, beoordeling en beperking van systeemrisico's, melding van ernstige incidenten aan het AI-bureau en een passend niveau van cyberbeveiliging.
• Artikel 56: praktijkcodes. Het AI-bureau moedigt praktijkcodes op EU-niveau aan die minstens de artikelen 53 en 55 dekken. Volgens artikel 56, lid 6, zoals gewijzigd in 2026, beoordeelt de Commissie, rekening houdend met het advies van de AI-board, of de codes die plichten dekken, en publiceert ze die beoordeling. Is een code ontoereikend, dan kan de Commissie bij uitvoeringshandeling gemeenschappelijke regels vaststellen (artikel 56, lid 9).

Wat elk instrument bindt

De AI-verordening zelf bindt rechtstreeks. De artikelen 51 tot 55 zijn wettelijke verplichtingen, en de Commissie kan een aanbieder een boete opleggen tot 3% van de wereldwijde jaaromzet of 15 miljoen euro, als dat hoger is (artikel 101, lid 1).

De praktijkcode voor AI voor algemene doeleinden is vrijwillig. Volgens de pagina van de Commissie over de code werd ze op 10 juli 2025 gepubliceerd, telt ze drie hoofdstukken (transparantie, auteursrecht, en veiligheid en beveiliging) en hebben de Commissie en de AI-board bevestigd dat ze een geschikt instrument is om naleving aan te tonen. De hoofdstukken transparantie en auteursrecht gaan over artikel 53, het hoofdstuk veiligheid en beveiliging over artikel 55. Volgens de artikelen 53, lid 4, en 55, lid 2, mag een aanbieder zich op een praktijkcode beroepen om naleving aan te tonen "totdat er een geharmoniseerde norm is gepubliceerd". Wie de code niet onderschrijft, moet aan de Commissie "alternatieve passende wijzen van naleving" aantonen. Bij het bepalen van een boete houdt de Commissie rekening met toezeggingen uit praktijkcodes (artikel 101, lid 1).

Geharmoniseerde normen geven een vermoeden van overeenstemming. Een model dat voldoet aan een geharmoniseerde norm waarvan de referentie in het Publicatieblad staat, wordt vermoed te voldoen aan de verplichtingen van hoofdstuk V, afdelingen 2 en 3, voor zover de norm die dekt (artikel 40, lid 1). Ontbreken normen of schieten ze tekort, dan kan de Commissie bij uitvoeringshandeling gemeenschappelijke specificaties vaststellen, met hetzelfde vermoeden (artikel 41, leden 1 en 3).

Richtsnoeren van de Commissie leggen uit hoe de Commissie de verordening leest. Artikel 96 somt hun onderwerpen op, zoals de definitie van een AI-systeem, de verboden en de transparantieplichten van artikel 50. De verordening geeft ze geen eigen bindende kracht, maar lidstaten moeten er rekening mee houden als ze sancties bepalen (artikel 99, lid 1). Volgens de pagina van de Commissie wordt de code aangevuld met richtsnoeren over kernbegrippen voor modellen voor algemene doeleinden.

Gedragscodes onder artikel 95 zijn een ander instrument. Ze laten aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen die geen hoog risico inhouden toe om vrijwillig sommige of alle hoogrisicovereisten toe te passen, of zich te engageren voor doelen als duurzaamheid of AI-geletterdheid. Ze leveren geen vermoeden van overeenstemming op.

De praktijkcode over door AI gegenereerde inhoud. Artikel 50, lid 7, vraagt de Commissie om codes aan te moedigen over het opsporen, markeren en labelen van door AI gegenereerde inhoud. De Commissie beoordeelt of naleving ervan volstaat voor artikel 50, leden 2 en 4, en kan een uitvoeringshandeling vaststellen als dat niet zo is.

In de praktijk

Een Brusselse start-up verfijnt een model met open gewichten en biedt het onder eigen naam via een API aan klanten aan. Brengt ze het verfijnde model onder eigen naam in de handel als model voor algemene doeleinden, dan is ze aanbieder in de zin van artikel 3, punt 3, en geldt hoofdstuk V voor haar. Geeft ze het resultaat vrij onder een vrije en opensourcelicentie met publieke gewichten, dan heeft ze nog altijd een auteursrechtbeleid en een samenvatting van de trainingsdata nodig. Houdt ze de gewichten gesloten, dan ook de documentatie uit de bijlagen XI en XII.

Een Antwerpse verzekeraar bouwt een schadeassistent op een groot model van een grote aanbieder. De verzekeraar is aanbieder verderop in de keten. Hij heeft recht op de informatie uit bijlage XII volgens artikel 53, lid 1, punt b): mogelijkheden, beperkingen en wat hij nodig heeft voor zijn eigen plichten. Is zijn assistent een hoogrisicosysteem, dan vraagt artikel 25, lid 4, bovendien een schriftelijke overeenkomst met de leverancier.

Een Amerikaanse ontwikkelaar brengt een model op de EU-markt. Hij heeft een gemachtigde in de EU nodig volgens artikel 54, en die gemachtigde moet de technische documentatie tien jaar bijhouden (artikel 54, lid 3, punt b)).

Een aanbieder traint een zeer groot model. Zodra hij weet dat de rekenkracht voor de training boven 10^25 FLOP uitkomt, heeft hij twee weken om de Commissie in te lichten (artikel 52, lid 1). Daarna kan hij het hoofdstuk veiligheid en beveiliging ondertekenen, of de naleving van artikel 55 op een andere manier aantonen.

Contracten en praktische stappen

1. Bepaal je rol. Noteer voor elk model dat je gebruikt of je er aanbieder, aanbieder verderop in de keten of gebruiksverantwoordelijke van bent. Ons AI Act-register houdt dat per systeem bij.
2. Vraag de informatie uit bijlage XII op. Leg in je contract vast dat je ze krijgt en bijgewerkt krijgt, met een melding bij nieuwe versies en bekende beperkingen.
3. Maak afspraken over auteursrecht. Vraag de modelaanbieder om zijn auteursrechtbeleid en de samenvatting van de trainingsdata, en verdeel het risico van inbreukmakende output. Zie AI, intellectuele eigendom en trainingsdata.
4. Ga na of je leverancier de code ondertekende. Ondertekenen is vrijwillig, maar het vertelt je hoe de leverancier de artikelen 53 en 55 wil naleven. Zonder handtekening vraag je op welke "alternatieve passende wijzen van naleving" hij steunt.
5. Stel de clausules op. Met Document Studio stel je informatie-, audit- en samenwerkingsclausules voor de levering van modellen op en toets je ze.
6. Organiseer het intern. Codes, richtsnoeren en normen veranderen sneller dan de verordening. Wijs iemand aan die ze opvolgt, als deel van je AI-governancekader.

Veelgestelde vragen

Is het ondertekenen van de praktijkcode verplicht?

Nee, het is vrijwillig. Ondertekenen is één manier om naleving van de artikelen 53 en 55 aan te tonen. Zonder code moet de aanbieder aan de Commissie alternatieve passende wijzen van naleving aantonen.

Vervangt de code de AI-verordening?

Nee. De verplichtingen staan in de artikelen 53 tot 55. De code beschrijft één manier om ze na te leven, en alleen tot er een geharmoniseerde norm is gepubliceerd.

Zijn richtsnoeren van de Commissie bindend?

De verordening geeft ze geen eigen bindende kracht. Ze tonen wel hoe de Commissie en de nationale toezichthouders de verordening lezen, en lidstaten moeten er rekening mee houden voor sancties.

Ik gebruik een model alleen via een API. Gelden de artikelen 53 tot 55 voor mij?

Niet als modelaanbieder. Ze gelden voor wie het model in de handel brengt. Jij kunt wel aanbieder of gebruiksverantwoordelijke van je eigen AI-systeem zijn, met de plichten die daarbij horen.

Wat als mijn model al vóór 2 augustus 2025 op de markt was?

Dan heb je tot 2 augustus 2027 om in orde te komen (artikel 111, lid 3).

Hoe dit samenhangt

Dit artikel hoort bij onze reeks over het Europese digitale regelboek. Zie het EU-digitaal regelboek in 2026 voor het volledige overzicht, de digitale omnibus inzake AI voor de wijzigingen van 2026 en AI-testomgevingen voor regelgeving en testen onder reële omstandigheden voor testen onder toezicht. Voor de rollen in de keten lees je aanbieder of gebruiksverantwoordelijke.

Ons team AI Act-compliance brengt je modellen en rollen in kaart, en ons team commerciële contracten onderhandelt de voorwaarden voor de levering van modellen.

Aangehaalde bepalingen. AI-verordening, artikelen 3, punten 3, 63 en 68, 25, lid 4, 40, lid 1, 41, leden 1 en 3, 50, lid 7, 51 tot 56, 95, 96, 99, lid 1, 101, lid 1, 111, lid 3, en 113, punt b). Richtlijn (EU) 2019/790, artikel 4, lid 3.

Belangrijke data. 10 juli 2025: praktijkcode gepubliceerd. 2 augustus 2025: hoofdstuk V geldt. 27 juli 2026: gewijzigde artikelen 50, lid 7, en 56, lid 6, in werking. 2 augustus 2026: boetes van de Commissie onder artikel 101 gelden. 2 augustus 2027: termijn voor modellen die vóór 2 augustus 2025 in de handel kwamen.

Bronnen. AI-verordening, Verordening (EU) 2024/1689, Verordening (EU) 2026/1744, Richtlijn (EU) 2019/790 en de praktijkcode voor AI voor algemene doeleinden.